Prebiotica, probiotica, synbiotica en postbiotica: het verschil in gewone taal

Weinig categorieen in het supplementenschap zijn zo verwarrend als deze. De namen lijken op elkaar, de marketing gooit ze door elkaar, en de wetgeving maakt het er niet eenvoudiger op. Toch is het onderscheid glashelder als je van de officiele definities vertrekt.

De vier, kort

• Probiotica = levende bacterien. Definitie (Hill 2014, ISAPP): levende micro-organismen die, in voldoende hoeveelheid toegediend, een gezondheidsvoordeel opleveren.
• Prebiotica = voeding voor die bacterien. Definitie (Gibson 2017, ISAPP): een substraat dat selectief door lichaamseigen micro-organismen wordt benut met een gezondheidsvoordeel tot gevolg. In de praktijk: inuline, FOS, GOS, resistent zetmeel.
• Synbiotica = een combinatie van beide in een product, bedoeld om samen te werken.
• Postbiotica = niet-levende bacterien of hun stofwisselingsproducten. Nieuwer, en interessant omdat ze geen koeling nodig hebben en niet levend hoeven aan te komen.

Het punt dat bijna iedereen mist: stam-specificiteit

Dit is de belangrijkste zin uit de hele probiotica-literatuur: effecten zijn stam-specifiek. Bewijs voor Lactobacillus rhamnosus GG geldt niet automatisch voor een andere L. rhamnosus-stam, laat staan voor een willekeurige lactobacil.

Praktisch gevolg: een etiket dat enkel "Lactobacillus acidophilus" vermeldt, zegt je niets. Je wil de volledige stamaanduiding zien, dus geslacht, soort en stamcode (bijvoorbeeld Lacticaseibacillus rhamnosus GG of Bifidobacterium longum BB536). Zonder die code kan je niet nagaan of het onderzoek waar de fabrikant naar verwijst wel over dit product gaat. Meer in waarom probiotica stam-specifiek zijn.

Waarom "probiotisch" niet op het etiket mag

In de EU is probiotisch juridisch een gezondheidsclaim. Omdat EFSA voor probiotica nooit een claim heeft goedgekeurd, mag het woord in principe niet als verkoopargument op de verpakking staan. Daarom lees je omschrijvingen als "melkzuurbacterien" of "levende culturen". Dat is een etiketteringsregel en geen uitspraak over of het werkt: het betekent gewoon dat het bewijs de strenge EFSA-lat niet haalde, niet dat er geen bewijs is.

Op sommige Belgische verpakkingen zie je het woord toch, omdat de handhaving per lidstaat verschilt. Laat je er in geen van beide richtingen door sturen.

Wat kies je wanneer

• Na een antibioticakuur → probiotica met een stam die daarvoor onderzocht is (S. boulardii en L. rhamnosus GG hebben de meeste data). Begin tijdens de kuur, niet erna, en houd enkele uren tussen antibioticum en capsule.
• Algemeen darmonderhoud → eerder prebiotica en vezelrijke voeding. Je voedt dan je eigen microbioom in plaats van er dagelijks een vreemde populatie doorheen te sturen.
• Prikkelbare darm → oppassen met prebiotica: inuline en FOS zijn FODMAPs en verergeren klachten regelmatig. Psyllium is dan meestal een betere vezelkeuze.
• Reizigersdiarree → S. boulardii heeft hier de beste onderbouwing.

Waar je op let bij aankoop

• Volledige stamcode op het etiket. Geen code, geen bewijs.
• CFU tot einde houdbaarheid, niet "op moment van productie". Dat verschil is groot. Zie het CFU-misverstand.
• Bewaaradvies: sommige stammen vragen koeling, andere zijn gevriesdroogd en stabiel.
• Meer stammen is niet beter. Een product met 12 stammen in kleine hoeveelheden is meestal zwakker dan een product met een goed onderzochte stam in de bestudeerde dosis.

Meer: de probiotica-gids, inuline, S. boulardii en L. rhamnosus.