IJzer ⚘
Voor zuurstoftransport in bloed. Tekort vooral bij menstruerende vrouwen en veganisten.
Heb ik een tekort?
Hoeveel nemen?
- Aangetoond tekort (ferritine < 30 µg/L)
- Zwangerschap met bloedonderzoek-controle
- Sport-gerelateerde anemie (vooral lopen)
- Haaruitval gekoppeld aan laag ferritine
- IJzerstapeling (hemochromatose)
- Zonder bloedonderzoek - hoge ijzervoorraad is schadelijk
- Tegelijk met thee, koffie, melk of calcium - 2 u tussen
- Bij actieve infectie - ijzer voedt pathogenen
Welke vorm?
- IJzer bisglycinaat sterk
- IJzer fumaraat sterk
Geen vormen om actief te vermijden.
Best verdraagbaar, weinig maagklachten. Goede opname.
Klassieke vorm in apotheek, goede opname, soms maagklachten.
Goedkoopste vorm - veroorzaakt vaak constipatie en misselijkheid.
Welk product?
Achtergrond
IJzer is de zuurstofdrager in hemoglobine. Een tekort uit zich klassiek als bleekheid, vermoeidheid, kortademigheid en hartkloppingen. Maar lang vóór anemie meetbaar wordt, zien we al subklinische tekens: haaruitval, brittle nagels, restless legs en verminderd uithoudingsvermogen.
Ferritine is de beste maat voor ijzervoorraad. Een waarde onder 30 µg/L wijst op een tekort, ook al is de hemoglobine nog normaal. Bij menstruerende vrouwen, zwangerschap en topsporters is bloedonderzoek de eerste stap - niet symptoombestrijding met capsules.
De vorm telt sterk. IJzerfumaraat en -bisglycinaat hebben de beste opname-tot-bijwerking ratio. Sulfaat (de klassieke apotheekvorm) werkt ook, maar veroorzaakt vaak misselijkheid en constipatie. Neem ijzer op nuchtere maag met vitamine C; vermijd thee, koffie, zuivel en eieren binnen 2 uur. Recent onderzoek (Stoffel 2017) suggereert dat om de dag suppleren effectiever kan zijn dan dagelijks.
Plantaardig (non-heem) ijzer wordt slechts voor 2-20% opgenomen, dierlijk (heem) voor 15-35%. Veganisten hebben daarom niet altijd een tekort - een goed gepland dieet met peulvruchten, volkoren, vitamine C en zonder thee bij maaltijden volstaat vaak.
Wanneer zinvol bij klachten?
Veelgestelde vragen8
Hoe weet ik dat ik een ijzertekort heb?
Welke ijzervorm is best verdragen?
Wat versterkt ijzeropname?
Mag ik ijzer combineren met andere supplementen?
Hoe lang ijzer nemen na een tekort?
Hebben mannen vaak een ijzertekort?
Kan ik om de dag ijzer nemen?
Wat als ijzersuppletie maagklachten geeft?
Bronnen3
Meta-analyse van 17 RCT's: bij zwangere vrouwen gaf ijzerbisglycinaat (4 tot 20 weken) een hoger hemoglobine en 64% minder maag-darmklachten dan andere ijzersupplementen, maar de kwaliteit van het bewijs was zeer laag. Bij kinderen was er geen verschil.
Equivalentie-RCT met 440 volwassenen met ijzergebreksanemie. Na twee weken steeg het hemoglobine met 2,00 g/dl in de groep met oraal ijzer plus vitamine C en met 1,84 g/dl in de groep met enkel ijzer: gelijkwaardig. Bij de behandeling van bloedarmoede voegt een vitamine C-supplement dus niets aantoonbaars toe aan orale ijzersuppletie.
Twee open-label RCT's bij vrouwen met lage ijzervoorraden. Om de dag doseren gaf een hogere cumulatieve fractionele opname dan dagelijks (21,8% versus 16,3%) en meer totaal opgenomen ijzer (175,3 mg versus 131,0 mg). Verklaring: een ijzerdosis doet hepcidine stijgen, wat de opname van de volgende dosis remt.