Vitamine A: retinol of bèta-caroteen - en waarom rokers moeten opletten

Vitamine A bestaat in twee voedingsbronnen: retinol (dierlijk - lever, eieren, zuivel) en bèta-caroteen (plantaardig - wortels, spinazie, zoete aardappel). Voor de meeste mensen werkt voeding probleemloos. Maar bij supplementen kunnen beide vormen verkeerd uitpakken - elk op een eigen manier.

Het rokers-bèta-caroteen-verhaal

Twee grote RCTs onderzochten rond 1995 of bèta-caroteen-suppletie longkanker kon voorkomen bij rokers en asbest-blootgestelden:

• ATBC-studie (Finland, 29.133 rokers): 20 mg β-caroteen + 50 mg vit E - 18% hogere longkanker-incidentie in β-caroteen-groep
• CARET-studie (VS, 18.314 rokers en asbest-blootgestelden): 30 mg β-caroteen + 25.000 IE retinol - 28% hogere longkanker - vroegtijdig gestopt

Conclusie sinds 1996: rokers en ex-rokers (tot ~10 jaar na stoppen) moeten geen hoge-dosis β-caroteen-supplementen nemen. Voedingsbronnen blijven veilig.

Wat met retinol-suppletie?

Retinol heeft eigen risico's: in zwangerschap teratogeen boven 3000 µg/dag (10.000 IE) - vandaar dat zwangerschapsmultis geen retinol bevatten, alleen β-caroteen. Bij chronisch hoge inname (>25.000 IE/dag jarenlang): hypervitaminose A, lever- en botschade.

De drie veilige scenario's

• Niet-roker, gevarieerde voeding: geen suppletie nodig. Wortels, eieren, lever 1× per maand dekken alles
• Zwanger of zwangerschapswens: kies multivitamine met β-caroteen, geen retinol. Tenzij medische indicatie
• Veganist: β-caroteen werkt - maar bij sommigen converteert het lichaam slecht naar retinol (BCO1-gen-variant). Bij hardnekkige droge ogen, nachtblindheid: lab-controle

Wanneer wél extra A

• Mazelen of ernstige infectie bij kinderen (eenmalige hoge dosis, onder begeleiding)
• Cystische fibrose met malabsorptie
• Aangetoond tekort (retinol <0,7 µmol/L)

Volledig op de vitamine A-gids en de bèta-caroteen-pagina.