Vitamine A ☀
Vetoplosbare vitamine voor zicht, huid en immuunsysteem. Bèta-caroteen (plantaardig) of retinol (dierlijk).
Heb ik een tekort?
Hoeveel nemen?
- Veganistisch dieet zonder oranje groenten
- Aangetoond tekort (serum retinol < 1,05 µmol/L)
- Nachtblindheid
- Huidproblemen (lichte vormen)
- Zwangerschap - hoge dosis retinol teratogeen (max 800 µg/dag)
- Roken - hoge dosis bèta-caroteen verhoogt longkankerrisico
- Leveraandoeningen
- Hoge dosis lever-consumptie
Welk product?
Achtergrond
Vitamine A bestaat in twee vormen: retinol (uit dierlijke producten) en bèta-caroteen (uit planten). Retinol is direct bruikbaar, bèta-caroteen wordt door je lichaam omgezet - met grote individuele variatie. Mensen met een lage conversie-efficiëntie (genetisch bepaald) hebben moeite om voldoende A te halen uit alleen plantaardige bronnen.
Klassieke symptomen van een tekort zijn nachtblindheid (eerste teken), droge huid en verminderde wondheling. In België is een tekort zeldzaam, maar bij veganisten en bij chronische malabsorptie komt het voor.
Belangrijk om te weten: hoge doses retinol zijn teratogeen - zwangere vrouwen mogen dus geen levertraan of supplementen met retinol gebruiken zonder advies. Voor preventie is een combinatie van bèta-caroteen uit groenten en kleine hoeveelheden dierlijke producten meestal voldoende.
Een opvallende waarschuwing: hoge bèta-caroteen-supplementen (>20 mg/dag) verhogen het longkankerrisico bij rokers (ATBC-studie, CARET-studie). Rokers moeten beta-caroteen supplementen vermijden.
Veelgestelde vragen5
Is vitamine A gevaarlijk in zwangerschap?
Werkt bèta-caroteen even goed als retinol?
Waarom moeten rokers bèta-caroteen vermijden?
Heb je vitamine A nodig als je geen klachten hebt?
Hoe weet je dat je teveel vitamine A neemt?
Bronnen3
Cochrane-review (vooral studies in Azië en Afrika): bij kinderen van 6 maanden tot 5 jaar verlaagde vitamine A-suppletie de totale sterfte met 12% (RR 0,88; 19 trials, 1,2 miljoen kinderen). Een random-effectsmodel gaf een daling van 24%.
Meta-analyse van 43 RCT's (ongeveer 215.633 kinderen van 6 maanden tot 5 jaar): vitamine A-suppletie verlaagde de sterfte met 24% en verminderde nachtblindheid en xeroftalmie met ongeveer twee derde. Aanbevolen voor kinderen met risico op tekort, vooral in lage- en middeninkomenslanden.
Review: vitamine A-vergiftiging is goed beschreven, maar ook zonder zichtbare vergiftiging kan een hoge inname van voorgevormde vitamine A (lever, supplementen) een probleem zijn. Osteoporose en heupfracturen worden al gelinkt aan innames van ongeveer twee keer de aanbevolen hoeveelheid.