Mariadistel is het bekendste leversupplement dat er is, en het heeft een echte medische toepassing. Alleen is dat niet degene waarvoor het verkocht wordt.
Mariadistel (Silybum marianum) wordt al eeuwen gebruikt bij leverklachten. De werkzame fractie heet silymarine, een mengsel van flavonolignanen waarvan silibinine het belangrijkst is. Het verhaal erachter is aantrekkelijk: een plant die de lever beschermt. De klinische werkelijkheid is verdeeld.
Voor de toepassing waarvoor het meestal verkocht wordt (algemene leverondersteuning, "ontgiften" na een periode van drinken) is het bewijs zwak. De Cochrane-review van 13 studies vond geen effect op sterfte of op complicaties van leverziekte. Er is wel een toepassing waar silibinine echt werkt, en dat is vergiftiging door de groene knolamaniet, intraveneus toegediend in het ziekenhuis. Dat is geen supplementgebruik.
Rambaldi en collega's bundelden 13 gerandomiseerde studies met 915 patienten met alcoholische leverziekte, cirrose, fibrose, hepatitis of leververvetting. De conclusie was ondubbelzinnig: er kon geen significant effect op sterfte of op complicaties van leverziekte worden aangetoond, niet over alle studies samen en ook niet wanneer alleen de kwalitatief betere studies werden bekeken.
De auteurs voegden er iets belangrijks aan toe: de studies van lage kwaliteit lieten wel gunstige effecten zien, de goede studies niet. Dat patroon is het klassieke teken dat een effect eerder uit de studieopzet komt dan uit het middel.
Bij vergiftiging met de groene knolamaniet (Amanita phalloides) wordt silibinine intraveneus gebruikt als onderdeel van de behandeling. Het blokkeert de opname van het gif in de levercel. Dat is een acute ziekenhuisbehandeling met een gestandaardiseerd geneesmiddel, en het zegt niets over wat een capsule uit de winkel doet bij een gezonde lever.
Verder zijn er studies bij leververvetting die verbetering van leverwaarden zien. Dat is een surrogaatuitkomst: lagere ALT-waarden zijn een aanwijzing, geen bewijs dat iemand er beter van wordt.
Je lever ontgift zichzelf, continu, en heeft daar geen supplement voor nodig. Producten die "leverreiniging" beloven, verkopen een proces dat al draait. Als je iets voor je lever wil doen, staat dat lijstje al vast en er komt geen supplement in voor: minder alcohol, een gezond gewicht, geen onnodige paracetamol bovenop alcohol, en vaccinatie tegen hepatitis B.
Aanhoudend verhoogde leverwaarden horen bij de huisarts, niet bij het supplementenrek. Dat is geen formaliteit: de oorzaken die ertoe doen (hepatitis, leververvetting, medicatie, alcohol) vragen elk een andere aanpak.
Meer in de mariadistel-gids en onze methodologie: we zetten er ook bij wanneer het bewijs tegenvalt.
Systematische review van 19 geblindeerde studies: silymarine (mariadistel) verlaagde het leverenzym AST bij alcoholische leverziekte, en bij levercirrose was de leversterfte lager (10,0% tegenover 17,3%), de totale sterfte niet. Bij virale hepatitis was er geen gunstig effect.
Cochrane-review van 18 RCT's (1.088 patiënten met alcoholische leverziekte en/of hepatitis B of C): mariadistel had geen significant effect op sterfte, complicaties van leverziekte of leverweefsel. De sterfte door leverziekte daalde over alle studies samen, maar niet in de studies van hoge kwaliteit.