Bij ijzertekort is de keuze van vorm minstens zo belangrijk als de dosis - want de meest gebruikte vorm (ferrosulfaat) leidt bij 40% van de gebruikers tot maagklachten of obstipatie, met staken van behandeling als gevolg. Alternatieven zijn er, met verschillende prijs-prestatie-verhoudingen.
Ferrosulfaat - de klassieke standaard
- Opname: 10-15% van elementair ijzer in goede omstandigheden
- Voordelen: goedkoopst, ruim onderzocht, terugbetaald in voorschriftvorm (Ferrograd, Tardyferon)
- Nadelen: misselijkheid, krampen, obstipatie, donkere stoelgang, metaalsmaak. 30-40% van gebruikers stopt voortijdig
- Typische dosis: 65-105 mg elementair ijzer per tablet, 1-2× per dag
Ferrofumaraat - oudere alternatief
- Opname: vergelijkbaar met sulfaat (~14%)
- Voordelen: hogere elementair-ijzer-concentratie per gram (33% vs 20% bij sulfaat)
- Nadelen: zelfde gastro-intestinale profiel als sulfaat
- Typische dosis: 200 mg fumaraat = 66 mg elementair ijzer
Ferrobisglycinaat (chelaat) - aanrader bij gevoelige maag
- Opname: 25-40% (Pineda 2008) - 2-3× beter dan sulfaat
- Voordelen: aanzienlijk minder gastro-intestinale klachten (Tonai 2017), goed verdragen bij hogere doses
- Nadelen: duurder (€10-20/maand vs €5 voor sulfaat), niet terugbetaald
- Typische dosis: 20-30 mg elementair ijzer per dag - lager dan sulfaat omdat opname hoger is
- Label: zoek "ferrobisglycinaat", "iron bisglycinate", "Ferrochel®" (gepatenteerde vorm)
Liposomaal ijzer - premium voor moeilijke gevallen
- Opname: claim is 5-8× beter dan sulfaat; meta-analyse Lopes-Oliveira 2024 ondersteunt dit gedeeltelijk
- Voordelen: minimaal gastro-intestinaal ongemak, geen donkere stoelgang, geen tand-verkleuring
- Nadelen: duurst (€20-30/maand)
- Typische dosis: 14-30 mg elementair ijzer
- Voor wie: IBD, gevoelige maag, intolerantie voor sulfaat, malabsorptie
Sucrosomial ijzer
Variant op liposomaal: ijzer omhuld met sucrose-ester en fosfolipiden. Klinische data groeit (Mafodda 2017 bij chemotherapie-anemie), opname-profiel en tolerantie vergelijkbaar met liposomaal. Soms onder merknaam "Sideral".
Heem-ijzer (uit dierlijke bron)
Heem-ijzer uit bv. runderlevertablet wordt 15-35% opgenomen ongeacht voedingscontext (vs non-heem dat door fytaat, calcium, polyfenolen geremd wordt). Niet altijd duidelijk geëtiketteerd. Specifieke supplementen zoals "Heme Iron Polypeptide" (Proferrin) bestaan maar zijn niche.
Wat NIET nemen
- "IJzer" in low-dose multivitamines (5-10 mg): te laag voor therapeutisch effect bij tekort
- Spinazie-extract pillen, brandnetelblad: minimaal opneembaar ijzer, geen klinisch effect
- IJzerwater of "izerinfuus thuiskuur": niet evidence-based
Praktische aanbeveling
- Eerste keus bij eenvoudige situaties: ferrobisglycinaat 20-30 mg/dag - goede opname, goed verdragen, betaalbaar
- Voor wie sulfaat verdraagt: blijven, prijs-voordeel
- Bij intolerantie of IBD: liposomaal of sucrosomial
- Bij ernstig tekort: bespreek IV-ijzer (Venofer, Ferinject) met huisarts - sneller en betrouwbaar
Meer in onze ijzer-gids en de heem vs non-heem-pagina.