Vitamine E: waarom hoog doseren hier echt een slecht idee is

Vitamine E is geen enkele stof maar een familie van acht: vier tocoferolen en vier tocotrienolen, elk in een alfa-, beta-, gamma- en deltavariant. Bijna elk supplement bevat er maar een van, en dat is precies waar het misgaat.

⚡ Het antwoord in 10 seconden

Een gevarieerde voeding levert genoeg vitamine E; een tekort is in Belgie zeldzaam. Slik je toch, neem dan een gemengd tocoferolen-product en blijf ruim onder de 400 IE per dag. In de SELECT-studie bij ruim 35.000 mannen gaf 400 IE dagelijks 17% meer prostaatkanker dan placebo. Dit is een van de weinige vitamines waarbij hoog doseren aantoonbaar schade deed.

De SELECT-studie, en waarom die telt

SELECT (Klein e.a., JAMA 2011) was opgezet om te bewijzen dat vitamine E en selenium prostaatkanker voorkomen. Ruim 35.000 gezonde mannen, dagelijks 400 IE vitamine E, gemiddeld zeven jaar gevolgd. De uitkomst was het tegenovergestelde van de verwachting:

• 76 gevallen van prostaatkanker per 1000 mannen in de vitamine E-groep
• 65 per 1000 in de placebogroep
• Een toename van 17%, statistisch significant

Dit waren gezonde mannen zonder tekort. Dat is de kern: vitamine E aanvullen bij wie het niet nodig heeft, is niet neutraal.

Tocoferolen en tocotrienolen

• Alfa-tocoferol is de vorm die je lichaam het best vasthoudt en de vorm waarin vitamine E gewoonlijk wordt gemeten en verkocht.
• Gamma-tocoferol is de vorm die in voeding het meest voorkomt (noten, zaden, plantaardige olien). Hoge doses alfa verdringen gamma uit het bloed, en dat is een van de verklaringen die voor de SELECT-uitkomst geopperd zijn.
• Tocotrienolen worden apart onderzocht, onder meer voor lever en bot, maar staan wetenschappelijk veel verder achter. Ze zijn duur en het bewijs is voorlopig.

Praktisch gevolg: een product met enkel alfa-tocoferol in hoge dosis is de slechtst denkbare keuze. Wil je toch aanvullen, kies dan gemengde tocoferolen in een bescheiden dosis.

Natuurlijk of synthetisch

Op het etiket staat d-alfa-tocoferol (natuurlijk) of dl-alfa-tocoferol (synthetisch). Dat ene lettertje maakt een reeel verschil: de synthetische vorm is een mengsel van acht spiegelbeelden waarvan je lichaam er maar een goed vasthoudt. Reken op ongeveer de helft van de werkzaamheid per IE. Let op het verschil tussen d- en dl-, het is makkelijk over het hoofd te zien.

Wanneer aanvullen wel zinvol is

• Vetmalabsorptie: bij cystische fibrose, de ziekte van Crohn, coeliakie of na darmchirurgie. Vitamine E is vetoplosbaar en gaat dan verloren.
• Zeer vetarm dieet gedurende lange tijd.
• Aangetoond tekort via bloedonderzoek. Zeldzaam bij normale voeding.

Buiten die situaties: noten, zaden, zonnebloemolie en avocado leveren ruim voldoende.

Interacties om te melden

• Bloedverdunners. Hoge doses vitamine E remmen de bloedplaatjesaggregatie en kunnen het bloedingsrisico verhogen naast cumarines of plaatjesremmers.
• Voor een operatie is het gebruikelijk hoge doses een aantal weken vooraf te stoppen. Bespreek dat met je arts.
• Vitamine K: hoge doses E kunnen de werking van vitamine K tegenwerken, wat het bloedingsrisico mee verklaart.

Meer in de vitamine E-gids en het overzicht bronnen.