Een teratogeen versus een mogelijk longkankerrisico. Welke vorm voor wie?
Vitamine A komt voor in twee vormen die verschillende veiligheidsprofielen hebben: preformed retinol (dierlijke producten, levertraan, supplementen) en bèta-caroteen (groenten, fruit, supplementen).
Retinol-overdosering is teratogeen. Hoge dosis (>3000 µg/dag, EFSA-bovengrens) tijdens zwangerschap veroorzaakt aangeboren afwijkingen. Voor zwangere vrouwen: vermijd retinol-supplementen en levertraan. Lever-portie max 1x per 14 dagen.
Bèta-caroteen is wat ingewikkelder. Het lichaam zet alleen om wat nodig is - toxiciteit is dus onmogelijk via voeding. MAAR: hoge dosis bèta-caroteen-supplementen (>20 mg/dag) verhogen het longkankerrisico bij rokers (ATBC- en CARET-studies). Voor rokers en asbest-blootgestelden: vermijd hoge bèta-caroteen-supplementen.
Voor niet-rokende, niet-zwangere volwassenen zijn beide vormen veilig in normale doseringen. Bèta-caroteen heeft theoretisch voordeel als precursor (lichaam reguleert zelf). Retinol heeft voordeel als direct beschikbare vorm bij genetisch lage conversie-efficiëntie.
Voor de meeste mensen volstaat voeding: oranje groenten (wortelen, zoete aardappel), bladgroenten (spinazie, boerenkool), eieren en zuivel. Supplementatie alleen bij specifieke indicaties.