Caroteoïde uit tomaten. Onderzocht voor prostaatgezondheid en hart-vaten.
Lycopeen is een rode carotenoïde, de hoofdkleurstof van tomaten, watermeloen en roze grapefruit. In tegenstelling tot bèta-caroteen heeft lycopeen geen vitamine A-activiteit - het is "puur" antioxidant en heeft eigen biologische effecten.
Voor prostaatgezondheid is lycopeen de best onderzochte voedingsstof. Etminan 2004 meta-analyse: hoge inname geassocieerd met 11% lagere prostaatkanker-incidentie. Bij goedaardige prostaatvergroting (BPH) toont Schwarz 2008 verbetering van symptomen na 6 maanden 15 mg/dag.
Een opvallend kenmerk: koken (vooral met olie) verhoogt lycopeen-opname significant. Tomatensaus, ketchup en gekookte tomaten leveren meer biobeschikbaar lycopeen dan rauwe tomaten. De rode pigmenten worden vrijgegeven en in lipid-matrix opgelost.
Voor cardiovasculair: meta-analyses tonen modest effect op LDL-oxidatie en bloeddruk. Niet als monotherapie, wel als deel van mediterrane voeding-strategie.
Meta-analyse van 26 observationele studies (563.299 deelnemers): de hoogste lycopeeninname ging gepaard met een niet-significant 9% lager risico op prostaatkanker, een hoge lycopeenspiegel in het bloed met 18% minder risico. Het gaat om verbanden, niet om bewijs van oorzaak.
Meta-analyse van 21 observationele studies: veel rauwe tomaat ging samen met 11% minder prostaatkanker (RR 0,89), veel gekookte tomatenproducten met 19% minder (RR 0,81). Het verband is bescheiden en geldt enkel bij een hoge inname.